Overeind komen met Petrus Een boek van Mgr. Bonny

Gepubliceerd op 2 juni 2021 om 10:50

Een mooi boek

Mgr Bonny, bisschop van Antwerpen, heeft een origineel en mooi boek geschreven. Wat een mooie Nieuw Testamentische insteek! Wat een knappe literaire compositie! Wat een prachtige illustraties! Wat een vlot geschreven, aangenaam boek!

Het boek van de bisschop van Antwerpen is een mijmering over de eerste christelijke gemeenschap(pen) na Jezus’ dood,  met de  ‘Handelingen van de Apostelen’ als gids. Meer concreet met de focus op het optreden van Petrus, Johannes en de andere apostelen. Het is een verkenning van de allereerste Kerk. Wat kunnen we ervan leren? Het is een eerste draad doorheen het boek van Mgr. Bonny.                    

De tweede draad in het boek wordt gespannen door de dialoog met de figuur van de lepelsnijder. Een personage uit een boek van de filosoof en theoloog Nicolaas van Cusa (15de eeuw) en uit het schilderij van Johannes Wickert. De lepelsnijder staat symbool voor degene die in alle openheid geloof en Kerk bevraagt. Bisschop Bonny voert in zijn boek een gesprek met de moderne lepelsnijder van 2021. Nadat hij eerst zelf een reflectie aanreikt bij de ‘Handelingen van de Apostelen’.

Een bemoedigend boek

Vele actuele kwesties over geloof en Kerk, mens en wereld komen aan kort bod in het boek van de bisschop van Antwerpen. Mgr. Bonny  is in zijn boek zoals wij kennen als bisschop in zijn bisdom en Vlaamse Kerk. Hij gaat de dialoog met de wereld aan. Hij is een open en moedig bisschop. Hij durft vrijmoedig kritisch te zijn tegenover de kerkelijke leiding in Rome. Al meer dan één keer heeft hij een hartstochtelijk pleidooi gehouden voor een nieuw denken over geloof en Kerk in Rome.

‘Overeind komen met Petrus’ is een bemoedigend boek. De bezorgdheid van de bisschop over de toekomst van de Kerk is groot. Hij begint er zijn boek mee: ‘De Kerk heeft een doorstart nodig. Maar hoe?’                                                                                                             Mgr. Bonny kent de vele knelpunten en hinderpalen in de Kerk en hij benoemt ze in zijn boek. Hij heeft het over dossiers die veel te lang aanslepen: oecumene, actualisering van geloofsleer en kerkorde, de kerkelijke moraaltheologie en niet te vergeten de urgente kwestie van het priestertekort en de vernieuwing van de ambtstheologie.

Wie zal het lezen?

Het boek zal vele gelovigen en Kerk-betrokken christenen goed doen. Of het boek kan helpen om de droom van een doorstart met de Kerk te maken, is een andere kwestie. Om te beginnen: wie zal de bisschop met zijn boek bereiken? Zal het boek niet vooral worden gelezen door christenen die al/nog met de Kerk bezig zijn? De kloof tussen de Kerk en de moderne tijd is bijzonder groot geworden. Om de grote groep mensen te kunnen aanspreken die verder afstaan van geloof en Kerk zal en andere inhoud en taal nodig zijn. 

Al decennia is er een groot verschil ontstaan tussen kerkelijk denken en seculier, humanistisch denken. Velen in de grote godsdiensten hebben al een hele tijd gekozen voor het her-accentueren van de  traditionele identiteit tegenover de scherpe uitdaging van het moderne denken. Zij zien het als de beste weg naar een nieuw herstel van het christelijke geloof en de Kerk. Ze geloven niet meer in verdere modernisering en aanpassing van de Kerk aan de moderne tijd.

Nog te kerk-centrisch?

Mgr. Bonny kiest niet voor de weg van de afgesloten identiteitsprofilering. Maar ook hij blijft in zijn boek uitgaan van de Kerk zelf en van het begin van het christendom in het NT. In de Kerk blijft men uitgaan van de tijd van toen als eerste en belangrijkste bron van inspiratie en oriëntering. Het is begrijpelijk. Maar onze situatie vandaag in ondertussen zo anders geworden dan toen en er is zoveel voortschrijdend inzicht de laatste decennia dat het verleden zoals het toen was minder bron van inspiratie kan zijn voor het heden. Hedendaagse theologische denkers stellen voor om meer uit te gaan van de Geest die werkt in ‘de handelingen van de gelovigen en gemeenschappen in deze tijd’.

Zal de Kerk dan toch niet nog een stap verder moeten gaan in de verhouding met de mensen van deze tijd en in relatie tot het denken van de moderne wereld? Het nieuwe, beslissende kerkelijke werkingsprincipe moet worden: de dynamische openbaring en werking van de Geest doorheen de geschiedenis, in elke weer op-nieuw. Daar ligt de doorstart van een nieuwe Kerk. Want zoveel is duidelijk: met de geloofs- opvattingen en oude vormgeving van de Kerk van gisteren en eergisteren kan de Kerk niet meer doorstarten. De feiten maken dat elk jaar duidelijker. Er zijn heel nieuwe uitgangspunten nodig en er is een heel nieuwe, interne kerkelijke organisatie noodzakelijk, niet enkel met woorden maar vooral met een effectief nieuw beleid.

Wat kan en wil de Kerk zelf leren van christenen die in het leven en de wereld hun geloof beleven? Wat kan de Kerk doen om in de huizen, werkplaatsen en leefplekken van mensen het evangelie te laten werkzaam worden, door de handen van vrije en verantwoordelijke christenen? Waar wordt de werking van de Geest in christelijke groepen en gemeenschappen volwaardig gevaloriseerd? Wanneer kunnen gelovigen, geloofsgemeenschappen en theologen volwaardig meedenken en meebeslissen over geloof en Kerk? Waarom legt de Kerk de handen niet op bij de vele actieve christenen die zich geroepen weten om oude en nieuwe geloofsgroepen en gemeenschappen te begeleiden? Waarom mag - in Godsnaam - de dienst van brood en wijn niet voorgegaan worden door een bredere groep van voorgangers? Op welke wijze kunnen we als christenen en Kerk de moderne tijd openen voor zelfoverstijging en bijsturing, voor openheid en verbinding?

Enkel zulke dynamiek  kan de Kerk een nieuwe doorstart kunnen geven. Niet om weer een grote Kerk te worden. Niet om weer een machtige Kerk te worden. Maar om nieuw, significant en relevant te zijn voor de moderne mens en wereld. Om weer aan te sluiten bij de oorspronkelijke dynamiek in Jezus, Paulus en de evangelisten.

Naar een heel nieuw, open perspectief

Wat we eerst en vooral nodig hebben, is meer niet zozeer de oude Handelingen van de Apostelen maar de ervaring, de getuigenissen en verhalen van de mensen die zich vandaag geraakt weten door de Geest van Jezus: ‘de nieuwe handelingen van de nieuwe apostelen in 2021’. Die hedendaagse apostelen hebben meer vrije ruimte nodig in de Kerk. De Kerk zou christenen en plaatselijke geloofsgemeenschappen meer  vertrouwen en pastorale speelruimte kunnen geven. Dat zou pas een andere dynamiek geven!

Hoe het met geloof en Kerk in Vlaanderen en Europa zal verder gaan, weet niemand. De toekomst is open. Alles is mogelijk: van verdwijnen tot verrijzen. Misschien zal er iets heel nieuws komen. Omdat de veranderingen in het denken over mens, wereld en God zo fundamenteel zijn. Ik denk hierbij aan het recente boek ‘Metafysica. Van orde naar ontvankelijkheid’ van Gert-Jan van der Heiden. Daarin heeft de auteur het over de nieuwe inzichten in de metafysica, over de grondig veranderde verhouding tussen zijn, denken en waarheid.

Deze nieuwe, voortschrijdende inzichten zorgen voor een ware omwenteling. De werkelijkheid kent geen redelijke, onveranderlijke, goddelijke orde. ‘Het zijn’ heeft geen eeuwige structuur. Er is geen zekere vaste grond in en achter de werkelijkheid. Alles is een open en vergankelijke evolutie. Alles kon en kan anders zijn.

De oude metafysische visie kan niet meer. Maar ook de moderne metafysica is aan vernieuwing toe. De moderne mens kan niet oneindig zijn maakbaarheid aan de werkelijkheid blijven opleggen. We botsen overal in de wereld op de grenzen van onze menselijke drang van maakbaarheid en beheersbaarheid. Er is een nieuwe ontvankelijkheid nodig voor ‘het zijn’, voor ‘het zijn’ zoals het is en zich verder ontplooit en onthult.

Godsdiensten én moderne tijd staan elk voor hun eigen omkering tot die nieuwe openheid. Ze staan voor een open werkelijkheid die hen blijft overstijgen, waarover ze niet veel kunnen zeggen en die ze niet kunnen beheersen. ‘Het open, geheimvolle zijn’ vraagt allen om een bezinnende ontvankelijkheid.

Dit heel nieuwe, metafysische denken vraagt om een heel nieuwe, open godsdienstigheid. Het zal zorgen voor aan aardverschuiving in christendom en Kerk én in alle grote godsdiensten. Er zal een heel nieuwe Paulus en er zullen heel nieuwe profeten, apostelen en evangelisten vereist zijn.

Wie door de wereld gaat in openheid voor de grote Openheid, kan in vertrouwen én in Geest-kracht verder gaan: er komt wat komt, er komt wat de ontvankelijkheid ons te denken en te doen geeft. Daar ook ligt de doorstart van christendom en Kerk. Indien de Kerk niet uit zichzelf kan breken, zal haar oude, gesloten denkwerk verder stukspringen op het leven en de Geest, die hun weg verder gaan zoals zij die bepalen.


«   »